1
11 ოქტომბერი 2026, 12:22
ბანგკოკში IMF-ისა და მსოფლიო ბანკის შეხვედრები იწყება. დღის წესრიგშია ახლო აღმოსავლეთის ენერგეტიკული შოკი, მაღალი საპროცენტო განაკვეთები და მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ ყველაზე მაღალი გლობალური სახელმწიფო ვალი.
ომმა ენერგეტიკული შოკი შექმნა
ახლო აღმოსავლეთის ომმა ერთდროულად დააზიანა ან საფრთხე შეუქმნა:
- ჰორმუზის სრუტეში ნავთობის ტრანსპორტირებას;
- საუდის არაბეთის ნავთობსადენებსა და საჰაერო სივრცეს;
- წითელი ზღვისა და ბაბ-ელ-მანდების სავაჭრო მარშრუტს;
- ნავთობტანკერებისა და სატვირთო გემების დაზღვევას.
შესაბამისად, იზრდება არა მხოლოდ ნავთობის ფასი, არამედ მისი ტრანსპორტირების, დაზღვევისა და გადამუშავების ხარჯიც.
მთავარი ჯაჭვი ასეთია:
ძვირი ნავთობი - ძვირი დიზელი და ბენზინი - ძვირი ტრანსპორტირება - ძვირი საკვები და სხვა საქონელი.
დიზელი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან მას იყენებს სატვირთო ტრანსპორტი, სოფლის მეურნეობის ტექნიკა, გემები და მრავალი საწარმო.
ენერგიის გაძვირება სასუქსა და საკვებზეც გადადის
სასუქების, განსაკუთრებით აზოტოვანი სასუქის, წარმოება დიდი რაოდენობით ბუნებრივ აირს მოითხოვს. როდესაც გაზი და ნავთობი ძვირდება:
- ფერმერებს წარმოების ხარჯი ეზრდებათ;
- მოსავლის მოყვანა ძვირდება;
- სურსათის საბოლოო ფასი მოგვიანებით იზრდება.
ეს ეფექტი მაღაზიაში მეორე დღეს არ ჩნდება. ხშირად საჭიროა რამდენიმე თვე - ახალი მოსავალი, ახალი იმპორტი და ძველი მარაგების ამოწურვა.
მსოფლიო ბანკი უკვე 30–40 ქვეყანასთან განიხილავს შესაძლო კრიზისულ დახმარებას. ბანკის პრეზიდენტის განცხადებით, განსაკუთრებით პრობლემურია დიზელისა და სასუქის გაძვირების, ვალისა და შესაძლო ძლიერი El Niño-ს ერთობლიობა.
რატომ ვერ ამცირებენ ცენტრალური ბანკები პროცენტებს?
ჩვეულებრივ, ეკონომიკური ზრდის შენელებისას ცენტრალური ბანკი საპროცენტო განაკვეთს ამცირებს, რათა სესხი გაიაფდეს და ეკონომიკა გამოცოცხლდეს.
ახლა კი რთული არჩევანია:
- თუ განაკვეთს შეამცირებენ, ინფლაცია და ვალუტის გაუფასურების რისკი შეიძლება გაიზარდოს;
- თუ მაღალ განაკვეთს დატოვებენ ან კიდევ გაზრდიან, სესხი ძვირი დარჩება და ეკონომიკა უფრო შენელდება.
IMF-ის შეფასებით, მსოფლიო სახელმწიფო ვალი მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ უმაღლეს დონეზეა და 2030 წლამდე შეიძლება მსოფლიო მშპ-ის 100%-ს გადააჭარბოს.
განვითარებად ქვეყნებში ვალის პროცენტის გადასახდელად უკვე, საშუალოდ, სახელმწიფო შემოსავლების 10%-ზე მეტი იხარჯება. როდესაც ძველი ვალის ახალი სესხით ჩანაცვლება ხდება, ქვეყანას ახლა გაცილებით მაღალი პროცენტის გადახდა უწევს.
ეს ნიშნავს, რომ მთავრობებს ნაკლები ფული რჩებათ:
- პენსიებისა და სოციალური დახმარებისთვის;
- ჯანდაცვისა და განათლებისთვის;
- გზებისა და სხვა ინფრასტრუქტურისთვის;
- ეკონომიკური კრიზისისას მოსახლეობის დასახმარებლად.
UNCTAD ვარაუდობს, რომ მსოფლიო ეკონომიკა 2026 წელს მხოლოდ 2.6%-ით გაიზრდება, 2025 წლის 2.9%-ის შემდეგ. IMF-ის განახლებული პროგნოზი 13 ოქტომბერს უნდა გამოქვეყნდეს.
რამდენად დაცულია საქართველო?
საქართველოს ეკონომიკა ამ ეტაპზე გლობალურ საშუალოზე სწრაფად იზრდება: IMF-ის ბოლო ხელმისაწვდომი შეფასება 2026 წლისთვის დაახლოებით 6.5%-იან ზრდას პროგნოზირებდა. ეს გარკვეულ ბუფერს ქმნის.
სამი შესაძლო სცენარი
რბილი სცენარი: ახლო აღმოსავლეთში დაძაბულობა მცირდება, ნავთობის მარშრუტები იხსნება და ფასები იკლებს. საქართველოში ინფლაციაც თანდათან მცირდება და ეროვნულ ბანკს განაკვეთის შემცირების სივრცე უჩნდება.
საბაზო სცენარი: ომი გრძელდება, მაგრამ ნავთობის სრული მიწოდება არ წყდება. საწვავი და საკვები ძვირი რჩება, თუმცა ეკონომიკა ზრდას აგრძელებს შედარებით ნელი ტემპით.
მძიმე სცენარი: ჰორმუზისა და წითელი ზღვის მიწოდება მნიშვნელოვნად ირღვევა, ნავთობი კვლავ მკვეთრად ძვირდება და ლარზე ზეწოლა იზრდება. ასეთ შემთხვევაში ინფლაცია მოიმატებს, სესხები მაღალი პროცენტით დარჩება და სახელმწიფოს სოციალური დახმარების გაზრდა შეიძლება დასჭირდეს.
მოკლედ: საქართველოს მთავარი საფრთხე ამ ეტაპზე ეკონომიკის სრული ვარდნა კი არა, ძვირი იმპორტისა და მაღალი პროცენტების ერთდროული ზეწოლაა. ქვეყნის ზრდა გარკვეულ დაცვას ქმნის, მაგრამ ყველაზე მეტად მაინც ის ოჯახები დაზარალდებიან, რომელთა შემოსავლის დიდი ნაწილი საკვებზე, საწვავსა და სესხის მომსახურებაზე იხარჯება.
| სარეკლამო ადგილი - 11 650 x 60 |
