1
27 ოქტომბერი 2026, 15:21
ისრაელში დღეს, 27 ოქტომბერს, საპარლამენტო არჩევნები მიმდინარეობს. ეს არის პირველი არჩევნები 2023 წლის 7 ოქტომბრის თავდასხმისა და ღაზაში, ლიბანსა და ირანთან შემდგომი ომების შემდეგ.
ფორმალურად მოქალაქეები 120-ადგილიან ქნესეთს ირჩევენ, მაგრამ პოლიტიკურად კენჭისყრა აღიქმება როგორც რეფერენდუმი ბენიამინ ნეთანიაჰუს თითქმის ოცწლიან მმართველობაზე: უნდა აგოს თუ არა მან პოლიტიკური პასუხისმგებლობა 7 ოქტომბრის უსაფრთხოების ჩავარდნისთვის და სამი წლის ომის შედეგებისთვის.
ინტერესი განსაკუთრებულად მაღალია: ცენტრალური საარჩევნო კომისიის ინფორმაციით, პირველი სამი საათის განმავლობაში ხმა ამომრჩეველთა 16.7%-მა მისცა - ეს 1981 წლის შემდეგ ყველაზე მაღალი დილის აქტივობაა.
ვინ უპირისპირდება ნეთანიაჰუს
მთავარი ბრძოლა ორ პოლიტიკურ ბანაკს შორის მიმდინარეობს, თუმცა ისრაელში მოქალაქეები პრემიერ-მინისტრს პირდაპირ არ ირჩევენ - ისინი ხმას პარტიულ სიებს აძლევენ.
ბენიამინ ნეთანიაჰუ - „ლიკუდი“
77 წლის ნეთანიაჰუ ისრაელის ისტორიაში ყველაზე ხანგრძლივად მოქმედი პრემიერია. იგი ხელისუფლებაში დარჩენას მემარჯვენე, ულტრამემარჯვენე და ულტრა-ორთოდოქსულ პარტიებთან ერთად ცდილობს.
ნეთანიაჰუ კამპანიას აგებს არგუმენტზე, რომ ომების პერიოდში მან:
- მნიშვნელოვნად დაასუსტა „ჰამასი“ და „ჰეზბოლა“;
- ირანის წინააღმდეგ მძიმე სამხედრო ოპერაციები ჩაატარა;
- დაამტკიცა, რომ ისრაელის მტრებთან დაპირისპირების პოლიტიკური სიმტკიცე აქვს;
- შეინარჩუნა აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის მხარდაჭერა.
მის წინააღმდეგ კი მოქმედებს სამი მთავარი ფაქტორი: 7 ოქტომბრის უსაფრთხოების ჩავარდნა, მიმდინარე კორუფციული სასამართლო პროცესი და საზოგადოების ნაწილის შიში, რომ ულტრამემარჯვენე მოკავშირეები ქვეყანას საერთაშორისო იზოლაციისა და ავტორიტარული მმართველობისკენ უბიძგებენ.
გადი აიზენკოტი - „იაშარი“
ნეთანიაჰუს მთავარი კონკურენტია ისრაელის შეიარაღებული ძალების ყოფილი გენერალური შტაბის უფროსი, 66 წლის გადამდგარი გენერალი გადი აიზენკოტი.
მისი ახალი პარტიის სახელწოდება - „იაშარი“ - ებრაულად „პირდაპირსა“ და „პატიოსანს“ ნიშნავს. აიზენკოტი კამპანიაში საკუთარ თავს წარმოაჩენს როგორც გამოცდილ სამხედრო პროფესიონალს, რომელიც ნეთანიაჰუსგან განსხვავებით სახელმწიფო ინსტიტუტების აღდგენასა და ეროვნული დაპირისპირების დასრულებას შეძლებს.
მისთვის ეს ომი პირადი ტრაგედიაც გახდა: აიზენკოტის ვაჟი ღაზაში სამხედრო ოპერაციის დროს დაიღუპა.
მისი მთავარი დაპირებებია:
- 7 ოქტომბრის მოვლენებზე დამოუკიდებელი სახელმწიფო საგამოძიებო კომისიის შექმნა;
- სასამართლო ხელისუფლების დამოუკიდებლობის დაცვა;
- ულტრა-ორთოდოქსი ებრაელების სამხედრო სამსახურისგან ფართო გათავისუფლების დასრულება;
- დასავლეთ სანაპიროს ანექსიისა და დასახლებულთა ძალადობის შეჩერება;
- ისრაელის დასავლელ პარტნიორებთან დაზიანებული ურთიერთობების აღდგენა.
აიზენკოტი უსაფრთხოების საკითხებში საკმაოდ მკაცრი პოლიტიკოსია. იგი „ჰამასის“ ხელისუფლებაში დარჩენას არ ეთანხმება და ამ ეტაპზე სრულფასოვანი პალესტინის სახელმწიფოს შექმნასაც არ უჭერს მხარს. შესაბამისად, ეს არჩევნები მშვიდობისა და ომის მარტივი არჩევანი არ არის - მთავარი განსხვავება მმართველობის სტილში, პასუხისმგებლობის საკითხსა და ულტრამემარჯვენეებთან დამოკიდებულებაშია.
სხვა მნიშვნელოვანი მონაწილეები
ნაფტალი ბენეტი და იაირ ლაპიდი - „ერთად“
ყოფილმა პრემიერებმა საერთო პოლიტიკური გაერთიანება შექმნეს. ბენეტი მემარჯვენეა და პალესტინის სახელმწიფოს ეწინააღმდეგება; ლაპიდი უფრო ცენტრისტული და ლიბერალური პოზიციების მატარებელია. მათი კავშირი ნეთანიაჰუს მოწინააღმდეგე ამომრჩევლის გაერთიანებას ემსახურება, თუმცა შიდა იდეოლოგიური განსხვავებები მომავალ კოალიციაში პრობლემად შეიძლება იქცეს.
იტამარ ბენ-გვირი - „ებრაული ძალა“
ულტრამემარჯვენე ეროვნული უსაფრთხოების მინისტრი ნეთანიაჰუს ბუნებრივი მოკავშირეა. იგი მხარს უჭერს ღაზიდან პალესტინელთა ემიგრაციას, იარაღის ფლობის გამარტივებასა და პალესტინელი პატიმრების მიმართ უფრო მკაცრ პოლიტიკას. ბენ-გვირს სურს მომავალი მთავრობის „მემარჯვენე საყრდენი“ გახდეს.
ბეცალელ სმოტრიჩი - „რელიგიური სიონიზმი“
ფინანსთა მინისტრი და დასახლებულთა მოძრაობის მთავარი პოლიტიკური წარმომადგენელია. ემხრობა დასავლეთ სანაპიროს ანექსიას, ებრაული დასახლებების გაფართოებასა და ღაზაში დასახლებების აღდგენას.
SHAS და გაერთიანებული თორას იუდაიზმი
ულტრა-ორთოდოქსული პარტიები წლების განმავლობაში ნეთანიაჰუს ყველაზე ერთგული პარტნიორები იყვნენ. მათთვის მთავარი საკითხია რელიგიური სასწავლებლების სტუდენტების სამხედრო სამსახურისგან გათავისუფლება. ხანგრძლივი ომისა და რეზერვისტების გადაღლის ფონზე ეს პრივილეგია ისრაელის ერთ-ერთ ყველაზე მწვავე შიდა დაპირისპირებად იქცა.
ავიგდორ ლიბერმანი - „ისრაელი ჩვენი სახლია“
ყოფილი თავდაცვის მინისტრი, რომელიც განსაკუთრებით პოპულარულია ყოფილი საბჭოთა კავშირიდან ჩასულ ამომრჩევლებში. ადრე ნეთანიაჰუს მოკავშირე იყო, ახლა კი მის ერთ-ერთ ყველაზე მკაცრ მოწინააღმდეგედ იქცა. იგი ულტრა-ორთოდოქსების სამხედრო სამსახურში გაწვევას მოითხოვს.
იაირ გოლანი - „დემოკრატები“
მემარცხენე ბანაკის ლიდერია. მისი პარტია ძველი „ლეიბორისტული პარტიისა“ და „მერეცის“ ბაზაზე ჩამოყალიბდა. ძირითად ებრაულ პარტიებს შორის ყველაზე აშკარად უჭერს მხარს პალესტინელებთან პოლიტიკურ შეთანხმებას.
არაბული პარტიები - RA’AM და გაერთიანებული სია
არაბები ისრაელის მოსახლეობის დაახლოებით 21%-ს შეადგენენ. მათი პარტიები ნეთანიაჰუს შეცვლას ემხრობიან, თუმცა აიზენკოტმა და მისი რამდენიმე პარტნიორმა მათთან ოფიციალური კოალიციის შექმნა გამორიცხეს.
სწორედ აქ ჩნდება არჩევნების მთავარი პოლიტიკური პარადოქსი: ნეთანიაჰუს მოწინააღმდეგე პარტიებს შეიძლება ქნესეთში მეტი ადგილი ჰქონდეთ, მაგრამ ერთმანეთთან მთავრობის შესაქმნელად ვერ შეთანხმდნენ.
რა წყდება ამ არჩევნებით
1. ნეთანიაჰუს პოლიტიკური გადარჩენა
თუ „ლიკუდის“ ლიდერი კოალიციას კვლავ შექმნის, ეს ნიშნავს, რომ ამომრჩევლის მნიშვნელოვანმა ნაწილმა 7 ოქტომბრის ჩავარდნის მიუხედავად მისი სამხედრო პოლიტიკა და ლიდერობა დაამტკიცა.
მარცხმა კი შეიძლება დაასრულოს ნეთანიაჰუს მმართველობის ეპოქა და მის მიმდინარე კორუფციულ პროცესზეც იმოქმედოს. პრემიერის თანამდებობის გარეშე მას გაცილებით ნაკლები პოლიტიკური ბერკეტი ექნება.
2. გამოიძიებენ თუ არა 7 ოქტომბრის ჩავარდნას
ოპოზიცია დამოუკიდებელი სახელმწიფო საგამოძიებო კომისიის შექმნას ითხოვს. ასეთმა გამოძიებამ უნდა დაადგინოს, როგორ ვერ შეძლეს მთავრობამ, დაზვერვამ და სამხედრო ხელმძღვანელობამ „ჰამასის“ თავდასხმის წინასწარ აღმოჩენა და შეჩერება.
ნეთანიაჰუს მთავრობა ამ ფორმატის გამოძიებას ეწინააღმდეგებოდა. ამიტომ ხელისუფლების ცვლილების შემთხვევაში კომისიის შექმნა თითქმის გარდაუვალი იქნება.
3. გაგრძელდება თუ არა ულტრამემარჯვენე პოლიტიკა
ნეთანიაჰუს არსებული მოკავშირეები დასავლეთ სანაპიროს ანექსაციას, დასახლებების გაფართოებასა და ღაზიდან პალესტინელთა გასვლას ემხრობიან.
ოპოზიციის გამარჯვება ავტომატურად პალესტინის სახელმწიფოს შექმნას არ ნიშნავს, მაგრამ მნიშვნელოვნად შეამცირებს ბენ-გვირისა და სმოტრიჩის გავლენას და შესაძლოა დასავლეთთან ურთიერთობის გაუმჯობესებას შეუწყოს ხელი.
4. სამხედრო სამსახური და რელიგიური დაპირისპირება
საკვანძო საკითხია, უნდა მსახურობდნენ თუ არა ულტრა-ორთოდოქსი ახალგაზრდები ჯარში სხვა მოქალაქეების მსგავსად.
ნეთანიაჰუს რელიგიური პარტნიორები გამონაკლისის შენარჩუნებას ითხოვენ. ოპოზიციის მნიშვნელოვანი ნაწილი კი აცხადებს, რომ მრავალწლიანი ომის შემდეგ სამხედრო ტვირთის მხოლოდ საერო საზოგადოებაზე გადატანა უსამართლოა.
5. სასამართლოსა და მთავრობის ძალაუფლება
ნეთანიაჰუს ბანაკი უზენაესი სასამართლოს უფლებამოსილების შეზღუდვას ცდილობდა. ოპონენტები ამას დემოკრატიული კონტროლის მექანიზმების დასუსტებად აფასებდნენ.
თუ მოქმედი კოალიცია გაიმარჯვებს, სასამართლო რეფორმის დაბრუნებაა მოსალოდნელი. ოპოზიცია კი მის შეჩერებასა და ინსტიტუტების დამოუკიდებლობის აღდგენას ჰპირდება ამომრჩეველს.
რას აჩვენებს წინასწარი სურათი
Reuters-ის მიერ შეჯამებული ბოლო გამოკითხვების საშუალო მაჩვენებლით, „იაშარი“ და „ლიკუდი“ თითქმის თანაბარ მდგომარეობაში შევიდნენ არჩევნებში. ნეთანიაჰუს მოწინააღმდეგედ მიჩნეულ პარტიებს ერთობლივად დაახლოებით 66 ადგილი, მის ბუნებრივ მოკავშირეებს კი დაახლოებით 53 ადგილი უწინასწარმეტყველეს.
თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ აიზენკოტს უკვე აქვს მთავრობა: ამ 66 მანდატში ერთმანეთისგან ძალიან განსხვავებული მემარჯვენე, ცენტრისტული, მემარცხენე და არაბული პარტიები შედიან. მათ აერთიანებთ ნეთანიაჰუს შეცვლის სურვილი, მაგრამ არა ღაზის, პალესტინის, დასახლებებისა და ეკონომიკის შესახებ ერთიანი პოლიტიკა.
არჩევნების შემდეგ მოსალოდნელი სცენარები
პირველი: ნეთანიაჰუ ინარჩუნებს ხელისუფლებას.
თუ „ლიკუდი“, ბენ-გვირი, სმოტრიჩი და ულტრა-ორთოდოქსული პარტიები ერთად 61 მანდატს მიიღებენ, არსებული ტიპის მემარჯვენე-რელიგიური ხელისუფლება გაგრძელდება.
მეორე: აიზენკოტი ქმნის ფართო კოალიციას.
ამისთვის მას ბენეტის, ლაპიდის, ლიბერმანისა და გოლანის შეთანხმება დასჭირდება. შესაძლოა საჭირო გახდეს არაბული პარტიების გარედან მხარდაჭერაც. მაგალითად, მათ კოალიციაში შესვლის ნაცვლად მთავრობისთვის ნდობის გამოცხადებისას თავი შეიკავონ.
მესამე: ერთიანობის მთავრობა.
ნეთანიაჰუ შესაძლოა აიზენკოტს ან სხვა ცენტრისტებს ფართო ეროვნული მთავრობის შექმნა შესთავაზოს და სანაცვლოდ ბენ-გვირსა და სმოტრიჩს დაშორდეს. მაგრამ აიზენკოტმა მასთან თანამშრომლობა არაერთხელ გამორიცხა, მხარეებს შორის ნდობა კი უკიდურესად დაბალია.
მეოთხე: პოლიტიკური ჩიხი და ახალი არჩევნები.
თუ ვერც ერთი მხარე 61 დეპუტატის მხარდაჭერას ვერ მოიპოვებს, ისრაელს რამდენიმე თვეში კიდევ ერთი არჩევნები შეიძლება დასჭირდეს. ამ პერიოდში ნეთანიაჰუ დროებითი მთავრობის მეთაურად დარჩება.
როდის გახდება შედეგი ცნობილი
საარჩევნო უბნები ისრაელის დროით 22:00 საათზე - თბილისის დროით 28 ოქტომბრის 00:00 საათზე - დაიხურება. მაშინ გამოქვეყნდება ეგზიტპოლები.
ხმების საბოლოო დათვლა, სავარაუდოდ, 30 ოქტომბრისთვის დასრულდება, ოფიციალური შედეგები კი 4 ნოემბერს გამოქვეყნდება. ამის შემდეგ პრეზიდენტი იცხაკ ჰერცოგი პარტიებთან კონსულტაციებს გამართავს და მთავრობის ფორმირებას იმ კანდიდატს დაავალებს, ვისაც 61 მანდატის შეკრების ყველაზე რეალური შესაძლებლობა ექნება. მას კოალიციის შესაქმნელად მაქსიმუმ 42 დღე ექნება.
მთავარი დასკვნა: არჩევნებში შესაძლოა ყველაზე მეტი მანდატი აიზენკოტის პარტიამ ან მთლიანად ანტინეთანიაჰუს ბანაკმა მოიპოვოს, მაგრამ ეს ჯერ კიდევ არ ნიშნავს ხელისუფლების ავტომატურ ცვლილებას. გამარჯვებული ის იქნება, ვინც სხვადასხვა და ხშირად ერთმანეთთან შეუთავსებელ პარტიებს 61-ადგილიან კოალიციად შეკრავს. სწორედ ამ საქმეში ნეთანიაჰუს მრავალწლიანი გამოცდილება კვლავ მისი ყველაზე ძლიერი პოლიტიკური იარაღია.
| სარეკლამო ადგილი - 11 650 x 60 |
