1
14 ოქტომბერი 2026, 12:57
გასულ წელს სანქტ-პეტერბურგელი არქეოლოგი ალექსანდრ ბუტიაგინი გახდა პირველი და ჯერჯერობით ერთადერთი რუსი მეცნიერი, რომელიც უკრაინის მოთხოვნით ევროპაში დააკავეს.
ახლა იგი სამხედრო დანაშაულების გამოძიების ფიგურანტიც გახდა. მსგავსი საქმეები კიდევ ხუთი რუსი მკვლევრის წინააღმდეგ დაიწყო.
ეს ისტორიაში პირველი შემთხვევაა, როდესაც არქეოლოგების გასამართლება ოკუპირებულ ტერიტორიებზე ჩატარებული გათხრებისთვის სურთ.
ალექსანდრ ბუტიაგინი სანქტ-პეტერბურგის ერმიტაჟის არქეოლოგია. იგი მრავალი წლის განმავლობაში ხელმძღვანელობდა ყირიმში, ქერჩის მახლობლად მდებარე ძველი ბერძნული ქალაქის - მირმეკიონის - გათხრებს.
2014 წლამდე მისი ექსპედიცია უკრაინის ხელისუფლების ნებართვით მუშაობდა. რუსეთის მიერ ყირიმის ანექსიის შემდეგ კი მკვლევრებმა უკრაინისგან ნებართვის აღება შეწყვიტეს და გათხრებს რუსეთის კულტურის სამინისტროს მიერ გაცემული დოკუმენტებით განაგრძობდნენ.
უკრაინის პოზიცია ასეთია: ყირიმი უკრაინის ოკუპირებული ტერიტორიაა, ამიტომ იქ არქეოლოგიური სამუშაოების ჩატარების უფლება მხოლოდ უკრაინის შესაბამის ორგანოებს შეუძლიათ გასცენ. რუსეთის ნებართვას კიევი იურიდიულ ძალას არ ანიჭებს.
ბუტიაგინი 2025 წლის 4 დეკემბერს ვარშავაში, უკრაინის მოთხოვნის საფუძველზე დააკავეს. 2026 წლის 18 მარტს პოლონეთის სასამართლომ დაადგინა, რომ მისი უკრაინისთვის გადაცემა იურიდიულად დასაშვები იყო.
თუმცა ეს საბოლოო ექსტრადიცია არ ყოფილა: 28 აპრილს იგი მრავალმხრივი პატიმართა გაცვლის ფარგლებში გაათავისუფლეს და რუსეთში დაბრუნდა. უკრაინამ განაცხადა, რომ საქმის წარმოებას სხვა სამართლებრივი გზებით გააგრძელებს.
რას ედავება უკრაინა
უკრაინის თავდაპირველი ბრალდება მირმეკიონის არქეოლოგიური ძეგლის განზრახ, უკანონო დაზიანებასა და არტეფაქტების შესაძლო მითვისებას ეხებოდა.
უკრაინული მხარე ზარალს 200 მილიონ გრივნაზე მეტად - დაახლოებით 4.5 მილიონ დოლარად - აფასებდა.
საქმეში ნახსენებია 30 ოქროს მონეტაც: 26 მათგანი ალექსანდრე მაკედონელის, ოთხი კი ფილიპე III არიდაიოსის სახელს უკავშირდება. თუმცა საჯაროდ ხელმისაწვდომ მასალებში ბოლომდე გარკვეული არ არის, კონკრეტულად სად აღმოჩნდა ყველა მონეტა, სად ინახება ისინი და რა მტკიცებულებები აკავშირებს თითოეულ მათგანს უშუალოდ ბუტიაგინთან.
2026 წელს გამოძიების მიმართულება გაფართოვდა: უკრაინული მხარე ამოწმებს, შეიძლება თუ არა ოკუპირებულ ტერიტორიაზე უკანონო გათხრები მხოლოდ ჩვეულებრივ სისხლისსამართლებრივ დარღვევად კი არა, კულტურული მემკვიდრეობის წინააღმდეგ ჩადენილ სამხედრო დანაშაულად შეფასდეს.
საქმეები კიდევ ხუთი რუსი მკვლევრის წინააღმდეგ დაიწყო. გამოქვეყნებულ მასალებში მათ შორის დასახელებული არიან:
მარკ კრამაროვსკი, მრავალწლიანი სოლხატის ექსპედიციის ხელმძღვანელი;
ემილ სეიდალიევი, ყირიმელი თათარი არქეოლოგი, რომელიც აცხადებს, რომ ყირიმის დატოვება და საკუთარი ხალხის მემკვიდრეობის კვლევის შეწყვეტა არ შეეძლო.
უკრაინული მხარის აზრით, რუსეთის მიერ ნებართვების გაცემა და აღმოჩენების საკუთარი ისტორიული ნარატივის ნაწილად წარმოდგენა მხოლოდ მეცნიერება არ არის - ეს ყირიმზე პოლიტიკური და კულტურული კონტროლის გამყარებასაც ემსახურება.
რას ამბობს ბუტიაგინი
მისი დაცვის მთავარი არგუმენტები ასეთია:
- მირმეკიონში მუშაობა ჯერ კიდევ 2014 წლამდე დაიწყო;
- ექსპედიცია სამეცნიერო იყო და არა რუსეთის სამხედრო თუ პოლიტიკური ოპერაციის ნაწილი;
- სამუშაოების შეწყვეტა ძეგლს ბუნებრივი ეროზიის, ვანდალიზმისა და ძარცვის საფრთხის წინაშე დატოვებდა;
- მისი მიზანი აღმოჩენების შესწავლა და შენარჩუნება იყო და არა კულტურული მემკვიდრეობის განადგურება;
- რუსეთის მიერ გაცემული ნებართვები მისთვის საკმარის სამართლებრივ საფუძველს წარმოადგენდა.
რატომ არის ეს პრეცედენტული საქმე
თუ სასამართლო დაადგენს, რომ ოკუპირებულ ტერიტორიაზე ნებართვის გარეშე ჩატარებული არქეოლოგიური ექსპედიცია გარკვეულ პირობებში სამხედრო დანაშაულია, შედეგები მხოლოდ რუსეთ-უკრაინას არ შეეხება.
ეს შეიძლება მნიშვნელოვანი პრეცედენტი გახდეს ერაყში, სირიაში, მთიან ყარაბაღში და სხვა კონფლიქტურ რეგიონებში ჩატარებული გათხრებისა და კულტურული მემკვიდრეობის გადაადგილების შეფასებისთვის.
| სარეკლამო ადგილი - 11 650 x 60 |
