1
27 ოქტომბერი 2026, 11:10
სერბეთში „სტუდენტურმა სიამ“ ალექსანდარ ვუჩიჩის პოლიტიკურ ძალას არჩევნები დამაჯერებლად მოუგო. საარჩევნო კომისიის 26 ოქტომბრის წინასწარი მონაცემებით, სტუდენტების მიერ მხარდაჭერილმა სიამ ხმების 52.71% და პარლამენტის 250 ადგილიდან 140 მანდატი მიიღო. ვუჩიჩის გაერთიანებამ კი - 39.17% და 104 მანდატი.
ამ შედეგით „სტუდენტურ სიას“ 126-მანდატიანი ზღვარი გადალახული აქვს და მთავრობის დამოუკიდებლად ჩამოყალიბება შეუძლია. საბოლოო შედეგები ჯერ კიდევ ოფიციალურად უნდა დამტკიცდეს, მაგრამ ძალთა თანაფარდობის ძირეული შეცვლა პრაქტიკულად ნათელია.
სტუდენტური მოძრაობა
მოძრაობა 2024 წლის ნოემბერში, ნოვი-სადის რკინიგზის სადგურზე ახლად დამონტაჟებული ბეტონის კონსტრუქციის ჩამონგრევის შემდეგ დაიწყო. კატასტროფას 16 ადამიანი ემსხვერპლა.
სტუდენტები ამტკიცებდნენ, რომ შემთხვევა უბრალო ტექნიკური შეცდომა არ ყოფილა და მის უკან იდგა:
- უხარისხოდ შესრულებული სამუშაო;
- გაუმჭვირვალე სახელმწიფო კონტრაქტები;
- ხელისუფლებასთან დაკავშირებული კორუფციული სისტემა;
- პასუხისმგებელი პირების დაცვის მცდელობა.
ტრაგედიის შემდეგ უნივერსიტეტების ბლოკადა დაიწყო, სტუდენტური პროტესტი კი თანდათან ასობით ქალაქსა და დასახლებაში გავრცელდა.
მოძრაობა თითქმის ორი წელი ცდილობდა ვუჩიჩის სისტემის დამარცხებას. საბოლოოდ პროტესტი საარჩევნო ძალად გარდაიქმნა და კანდიდატებად სხვადასხვა სფეროს სპეციალისტები შეარჩია.
რატომ არ ჰყავდა მოძრაობას ერთი ლიდერი
„სტუდენტური სია“ შეგნებულად ჩამოყალიბდა ერთპიროვნული ლიდერის გარეშე. მისი წევრების აზრით, ხელისუფლებას გაცილებით გაუადვილდებოდა ერთი ცნობილი ადამიანის წინააღმდეგ მთელი სახელმწიფო და მედიარესურსის მიმართვა.
თუ მოძრაობას ერთი სახე ეყოლებოდა, ვუჩიჩის პარტიას შეეძლებოდა:
- მისი პირადი ცხოვრების შესწავლა და დისკრედიტაცია;
- მის წინააღმდეგ სისხლისსამართლებრივი ან ადმინისტრაციული საქმეების გამოყენება;
- მთელი მოძრაობის ერთ ადამიანთან გაიგივება;
- შიდა დაპირისპირების გაღვივება.
ამ სტრატეგიამ არჩევნებამდე გაამართლა — ვუჩიჩს არ ჰყავდა კონკრეტული მოწინააღმდეგე, რომლის განადგურებაც მთელი მოძრაობის დაშლას გამოიწვევდა.
მაგრამ ის, რაც პროტესტის დროს უპირატესობა იყო, ხელისუფლებაში მოსვლისას პრობლემად შეიძლება იქცეს: ქვეყანას სჭირდება პრემიერ-მინისტრი, მინისტრები და ადამიანები, რომლებიც გადაწყვეტილებებზე პერსონალურ პასუხისმგებლობას აიღებენ.
ვინ შეიძლება გახდეს პრემიერ-მინისტრი
მოძრაობას პრემიერობის ოფიციალური კანდიდატი არ დაუსახელებია. ყველაზე ხშირად ორი ადამიანი განიხილება.
ილია სრდანოვიჩი - კარდიოლოგი და ნოვი-სადის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის პროფესორი. ის საარჩევნო სიის სათავეში იყო, თუმცა ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პრემიერ-მინისტრი გახდება.
სრდანოვიჩი განსაკუთრებით ჯანდაცვის სისტემის გაუმჯობესებაზე საუბრობს. მის პრიორიტეტებს შორისაა პირველადი და მეორეული სამედიცინო მომსახურების გაძლიერება.
დეიან შოშკიჩი - ეკონომიკის პროფესორი და სერბეთის ეროვნული ბანკის ყოფილი მმართველი. მან ეროვნული ბანკი 2012 წელს დატოვა, როდესაც საკანონმდებლო ცვლილებები, მისი შეფასებით, ბანკის დამოუკიდებლობას ემუქრებოდა.
მისი გამოცდილების გამო შოშკიჩი შესაძლოა მნიშვნელოვანი ეკონომიკური თანამდებობის კანდიდატი იყოს, თუნდაც პრემიერ-მინისტრი არ გახდეს.
სიაში არიან ასევე უნივერსიტეტის პროფესორები, ექიმები, ხელოვანები, მეწარმეები, ფერმერები და სპორტის ცნობილი წარმომადგენლები - მათ შორის ყოფილი კალათბურთელი დეიან ბოდიროგა.
მთავარი გაურკვევლობა: ამ ადამიანების უმრავლესობას სახელმწიფო მართვისა და პარტიული პოლიტიკის გამოცდილება არ აქვს. საარჩევნო გამარჯვება აჩვენებს, რომ საზოგადოება მათ ენდობა, მაგრამ ჯერ არ ჩანს, რამდენად შეძლებენ განსხვავებული ადამიანების ერთ მთავრობად შეკვრას.
რას ჰპირდება „სტუდენტური სია“ სერბეთს
მათი პროგრამის მთავარი თემებია:
- კორუფციის წინააღმდეგ ბრძოლა;
- სახელმწიფო ინსტიტუტების პოლიტიკური კონტროლისგან გათავისუფლება;
- დამოუკიდებელი სასამართლოსა და მედიის გაძლიერება;
- სახელმწიფო შესყიდვების სრული გამჭვირვალობა;
- ბიუჯეტიდან დაფინანსებული პროექტების აუდიტი;
- სახელმწიფო კონტრაქტებისა და ტენდერების გასაჯაროება;
- უკანონოდ შეძენილი ქონების ჩამორთმევა;
- განათლებისა და ცხოვრების დონის გაუმჯობესება.
მოძრაობა სხვადასხვა იდეოლოგიის ადამიანებს აერთიანებს:
- პროდასავლელ ლიბერალებს;
- ზომიერ კონსერვატორებს;
- სერბ ნაციონალისტებს;
- რუსეთის მიმართ ტრადიციულად კეთილგანწყობილ პირებს.
„სტუდენტური სია“ რუსეთის წინააღმდეგ სანქციების დაწესებას არ ემხრობა. მისი არგუმენტია, რომ სანქციები პოლიტიკური პოზიციის გამოხატულებაა, მაგრამ კონფლიქტებისა და უსაფრთხოების პრობლემების მოგვარებას ყოველთვის ვერ ემსახურება.
პრაქტიკული მიზეზებიც არსებობს:
- სერბეთი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული რუსულ ბუნებრივ აირზე;
- რუსეთი საერთაშორისო ორგანიზაციებში კოსოვოს აღიარებას ეწინააღმდეგება;
ევროკავშირი
ევროკავშირი სერბეთის უმთავრესი სავაჭრო პარტნიორია. სტუდენტური პროგრამა ევროკავშირის ქვეყნებთან ურთიერთობების გაღრმავებას უჭერს მხარს, მაგრამ, საინტერესოა, რომ დოკუმენტში მკაფიოდ არ წერია, რომ სერბეთის საბოლოო მიზანი აუცილებლად ევროკავშირის წევრობაა.
ანუ მოძრაობა შეიძლება მხარს უჭერდეს:
- ევროპულ დემოკრატიულ წესებს;
- ევროკავშირთან ეკონომიკურ ინტეგრაციას;
- ევროპულ ქვეყნებთან სტრატეგიულ პარტნიორობას;
მაგრამ იმავდროულად არ თანხმდებოდეს ბრიუსელის ყველა საგარეო-პოლიტიკურ მოთხოვნას, განსაკუთრებით რუსეთსა და კოსოვოსთან დაკავშირებით.
ჩინეთი
ვუჩიჩის მმართველობის დროს ჩინეთი სერბეთის ერთ-ერთი მთავარი ინვესტორი და ინფრასტრუქტურული პარტნიორი გახდა.
სწორედ ჩინურ კომპანიასთან დაკავშირებულმა სარკინიგზო პროექტმა ითამაშა როლი ნოვი-სადის ტრაგედიის გარშემო დაწყებულ კამათში. ახალი ხელისუფლება, სავარაუდოდ, ჩინურ კონტრაქტებს უფრო მკაცრად შეამოწმებს.
თუმცა ჩინური ინვესტიციების სრულად უარყოფა ნაკლებად მოსალოდნელია, რადგან ისინი უკვე მნიშვნელოვან ეკონომიკურ და ინფრასტრუქტურულ პროექტებშია ჩადებული.
რას აპირებენ კოსოვოს მიმართ
ამ საკითხში „სტუდენტური სია“ სერბეთის ტრადიციულ სახელმწიფო პოზიციას ინარჩუნებს:
- კოსოვოს დამოუკიდებლობას არ აღიარებს;
- ეწინააღმდეგება მის საერთაშორისო ორგანიზაციებში გაწევრიანებას;
- ეყრდნობა სერბეთის კონსტიტუციას, რომლის მიხედვითაც კოსოვო სერბეთის შემადგენელი ნაწილია.
ეს ნიშნავს, რომ ვუჩიჩის დამარცხება ბელგრადისა და პრიშტინის ურთიერთობაში რადიკალურ ცვლილებას არ მოიტანს.
მოძრაობა ასევე აცხადებს, რომ დაიცავს ბოსნია-ჰერცეგოვინის შემადგენლობაში არსებული სერბთა რესპუბლიკის კონსტიტუციურ სტატუსსა და უფლებამოსილებებს.
| სარეკლამო ადგილი - 11 650 x 60 |
