1
31 ოქტომბერი 2026, 12:17
30 ოქტომბერს საკონსტიტუციო ტრიბუნალის ვებგვერდზე გამოქვეყნდა ინფორმაცია, რომ მისი თავმჯდომარე ბოგდან სვენჩკოვსკი უფლებამოსილების შესრულებას ჩამოაშორეს.
ხელმძღვანელობა საკუთარ თავზე აიღო ანა კორვინ-პიოტროვსკამ, პარლამენტის მოქმედი უმრავლესობის მიერ არჩეულმა მოსამართლემ, რომლის სტატუსსაც პრეზიდენტი არ აღიარებს.
ანუ კონფლიქტის ყველაზე მწვავე ნაწილი ასეთია: მოსამართლემ, რომლის უფლებამოსილებასაც ერთი მხარე სადავოდ მიიჩნევს, თანამდებობიდან დროებით ჩამოაშორა თავმჯდომარე, რომლის მოქმედებებსაც მეორე მხარე უკანონოდ მიიჩნევს.
Reuters-ის ცნობით, ამ ნაბიჯმა სასამართლოზე კონტროლის ხანგრძლივი ბრძოლა ახალ ფაზაში გადაიყვანა.
ტრიბუნალთან ოპოზიციის მხარდამჭერები შეიკრიბნენ. პოლიციის განცხადებით, რამდენიმე მონაწილემ ღობე გადალახა, ოფიცრებს საგნები ესროლა და სამი ადამიანი დააკავეს. პრეზიდენტმა ნავროცკიმ სენეგალში გამგზავრება შეწყვიტა და ვარშავაში დაბრუნდა.
ღამით პრეზიდენტი ტრიბუნალის შენობაშიც შევიდა. მისმა ადმინისტრაციამ მომხდარი კონსტიტუციური ორგანოს ძალისმიერ ხელში ჩაგდებად შეაფასა და პოლიტიკური ძალების სასწრაფო კონსულტაციები გამოაცხადა.
ვინ ვის უპირისპირდება
პრემიერ-მინისტრი დონალდ ტუსკი; იუსტიციის მინისტრი ვალდემარ ჟურეკი PiS-მა სასამართლო პოლიტიკურ ინსტრუმენტად აქცია და ახლა მისი ნორმალური მუშაობაა აღსადგენი
პრეზიდენტი და PiS კაროლ ნავროცკი; იაროსლავ კაჩინსკი; ყოფილი იუსტიციის მინისტრი ზბიგნევ ზიობრო მთავრობა სამართლებრივი პროცედურების გვერდის ავლით სასამართლოს იკავებს
ტრიბუნალის დაპირისპირებული ჯგუფები
სვენჩკოვსკი და მისი მომხრეები; კორვინ-პიოტროვსკა და მოქმედი უმრავლესობის მიერ არჩეული მოსამართლეები ერთმანეთის უფლებამოსილებასა და გადაწყვეტილებებს არ აღიარებენ
იუსტიციის მინისტრმა სვენჩკოვსკისა და მისი მოადგილისთვის იმუნიტეტის მოხსნის მოთხოვნაც დაადასტურა - მათ სასამართლოს მუშაობის ხელშეშლას ედავებიან. ოპოზიციური ლიდერები კი მხარდამჭერებს წინააღმდეგობისკენ მოუწოდებენ.
მნიშვნელოვანი განსხვავება: პოლონეთის საკონსტიტუციო ტრიბუნალი და უზენაესი სასამართლო სხვადასხვა ინსტიტუტია. ტრიბუნალი, უპირველესად, კანონების კონსტიტუციასთან შესაბამისობას განიხილავს.
რატომ მივიდნენ აქამდე
კრიზისი 2015 წლიდან გრძელდება. მაშინ სასამართლოში ადგილების შევსებაზე დავა დაიწყო, ხოლო PiS-ის ხელისუფლებაში მოსვლის შემდეგ დანიშვნებისა და ტრიბუნალის მუშაობის წესების ცვლილებებმა სასამართლოს დამოუკიდებლობის საკითხი საერთაშორისო პრობლემად აქცია.
2023 წელს ტუსკის კოალიცია ხელისუფლებაში სასამართლოს დამოუკიდებლობის აღდგენის დაპირებით მოვიდა. მაგრამ პრეზიდენტის ინსტიტუტი მოწინააღმდეგე პოლიტიკური ბანაკის ხელში დარჩა. შედეგად, მთავრობისა და პარლამენტის ინიციატივები საპრეზიდენტო წინააღმდეგობას აწყდება.
ამასთან, Reuters ყურადღებას ამახვილებს ტუსკის მთავრობისთვის უხერხულ გარემოებაზეც: ტრიბუნალში მისი პოლიტიკური მოკავშირის, მაჩეი ბერეკის, არჩევამ გააჩინა კითხვა - დამოუკიდებლობის აღდგენა ხომ არ გადაიქცევა ერთი პოლიტიკური გავლენის მეორით ჩანაცვლებად.
ამიტომ სურათი მხოლოდ „რეფორმატორები ძველი სისტემის წინააღმდეგ“ არ არის: რეალური პრობლემაა ისიც, რამდენად კანონიერია თავად ძველი სისტემის შეცვლის მეთოდი.
ყველაზე მნიშვნელოვანი სამართლებრივი კვანძი მოსამართლის ფიცი
ტრიბუნალის მოსამართლეებს პარლამენტი ირჩევს, მაგრამ ისინი ფიცს პრეზიდენტის წინაშე დებენ.
ნავროცკიმ პარლამენტის მიერ არჩეული რამდენიმე კანდიდატის ფიცის მიღებაზე უარი თქვა. პრეზიდენტის მხარე შერჩევის პროცედურასა და კანდიდატების შესაბამისობას სადავოდ მიიჩნევს.
უარის შემდეგ ზოგიერთმა არჩეულმა მოსამართლემ ფიცი პარლამენტში დადო და დოკუმენტი პრეზიდენტს გადაუგზავნა. ტრიბუნალის ხელმძღვანელმა მათ საქმეების განხილვაში მონაწილეობის უფლება არ მისცა. სწორედ ამ მოსამართლეთა შორისაა კორვინ-პიოტროვსკაც, რომელმაც ახლა ხელმძღვანელობა საკუთარ თავზე აიღო.
რას ამბობს ვენეციის კომისია
ოქტომბერში გამოქვეყნებული დასკვნის მიხედვით:
- პრეზიდენტმა პარლამენტის მიერ არჩეული მოსამართლეების ფიცი გაუმართლებლად არ უნდა შეაფერხოს;
- ფიცის მიღება არ აძლევს მას კანდიდატების არჩევის თავიდან გადამოწმების შეუზღუდავ უფლებას;
- გარკვეული პირობების დაცვით ფიცი შეიძლება პრეზიდენტის ფიზიკური დასწრების გარეშეც დასრულდეს.
მაგრამ აქ აუცილებელია გამიჯვნა: მოსამართლეთა ფიცზე ეს პოზიცია ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ კომისიამ 30 ოქტომბერს თავმჯდომარის ჩამოშორებაც კანონიერად მიიჩნია. ეს ორი განსხვავებული სამართლებრივი საკითხია. კომისიის დასკვნა ასევე საკონსულტაციოა და არა სავალდებულო სასამართლო განაჩენი.
ვისი არგუმენტია ძლიერი და სად აქვთ სისუსტე
ტუსკის მხარის ძლიერი არგუმენტი: პრეზიდენტის უარმა არ უნდა გააუქმოს პარლამენტის კონსტიტუციური უფლებამოსილება, აირჩიოს მოსამართლეები.
მისი სუსტი ადგილი: სასამართლოს დამოუკიდებლობის აღდგენის მიზანი თავისთავად ვერ ამართლებს ნებისმიერ მეთოდს. თავმჯდომარის ჩამოშორებას ცალკე და მკაფიო სამართლებრივი საფუძველი სჭირდება.
საყურადღებოა, რომ PiS-ის კრიტიკოსმა იურისტმა მარცინ მატჩაკმაც თავმჯდომარის შეჩერების სამართლებრივი საფუძველი უარყო.
პრეზიდენტისა და PiS-ის ძლიერი არგუმენტი: სასამართლოს ხელმძღვანელობის შეცვლა მხოლოდ პოლიტიკური მიზანშეწონილობით დაუშვებელია.
მათი სუსტი ადგილი: საკუთარი პოზიციის დასაცავად მოსამართლეთა ფიცისა და საქმიანობის განუსაზღვრელი დაბლოკვა თავად ქმნის სასამართლოს პარალიზებისა და საპრეზიდენტო უფლებამოსილების გაფართოების პრობლემას.
ევროპული ინსტიტუტები გავლენას ახდენენ სამართლებრივ დებატზე, განსაკუთრებით მოსამართლეების დამოუკიდებლობისა და ფიცის საკითხში.
პოლიტიკური ინტერესი ორივე მხარეს აქვს: ტუსკს სურს აჩვენოს, რომ რეფორმებს ახორციელებს; PiS-ს - რომ ხელისუფლება კონსტიტუციურ საზღვრებს არღვევს. სასამართლოსთან დაპირისპირება ორივეს საკუთარი ამომრჩევლის მობილიზების საშუალებას აძლევს.
როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები
ყველაზე მოსალოდნელი მოკლევადიანი შედეგი გაჭიანურებული ინსტიტუციური ჩიხი. სხვადასხვა ჯგუფმა შეიძლება ერთმანეთის გადაწყვეტილებები არ აღიაროს და დავა შენობის კონტროლიდან სასამართლოს აქტების კანონიერებაზე გადავიდეს.
მეორე, ქუჩის პროტესტის გაფართოება. პოლიციის ახალი ჩარევა ან სასამართლოსთან ფიზიკური დაპირისპირება კრიზისს გაამწვავებს.
მესამე, პროცედურული კომპრომისი. შეთანხმება მოსამართლეთა სტატუსზე, ფიცსა და ხელმძღვანელობის შეცვლის წესზე სამართლებრივ გამოსავალს შექმნიდა, მაგრამ მხარეებისთვის პოლიტიკური დათმობა იქნება.
მთავარი საკითხებია: გამოქვეყნდება თუ არა თავმჯდომარის შეჩერების სრული სამართლებრივი დასაბუთება; ვინ შეძლებს სასამართლო სხდომების ჩატარებას; და შეამცირებს თუ გაამწვავებს დაძაბულობას პრეზიდენტის კონსულტაციები.
მოკლედ: პოლონეთის კრიზისის არსი ისაა, რომ სასამართლო, რომელმაც პოლიტიკური დავა უნდა გადაწყვიტოს, თავად იქცა პოლიტიკური ბრძოლის საგნად - მხარეები უკვე აღარ თანხმდებიან, ვინ არის კანონიერი მოსამართლე და ვის აქვს საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების უფლება.
| სარეკლამო ადგილი - 11 650 x 60 |
